Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12337:2018 (hoàn toàn tương đương với báo cáo kỹ thuật ISO/TR 16178:2012) về Giầy dép - Các chất có hại tiềm ẩn trong giầy dép và các chi tiết của giầy dép được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2018, nhằm thiết lập danh mục chi tiết và hệ thống các chất hóa học có hại tiềm ẩn có thể xuất hiện trong sản phẩm giầy dép và các bộ phận cấu thành, đồng thời hướng dẫn các phương pháp thử nghiệm tương ứng.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với tất cả các loại giầy dép và các chi tiết cấu thành giầy dép, không phân biệt chất liệu sản xuất (như da thuộc, giả da, vải dệt, cao su, nhựa polyme). Đối tượng áp dụng bao gồm các doanh nghiệp sản xuất, gia công, nhập khẩu và phân phối giầy dép; các phòng thử nghiệm chất lượng sản phẩm; cùng các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong việc kiểm soát an toàn hóa chất đối với hàng tiêu dùng.

Các nhóm chất có hại tiềm ẩn được kiểm soát

Tiêu chuẩn phân loại và xác định chi tiết các nhóm chất hóa học có nguy cơ gây hại cho sức khỏe con người và tác động xấu đến môi trường, bao gồm:

• Hợp chất Crom hóa trị sáu (Chromium VI): Thường phát sinh không mong muốn trong quá trình thuộc da. Đây là chất có khả năng gây dị ứng da nghiêm trọng khi tiếp xúc trực tiếp và được phân loại là chất gây ung thư.
• Các chất màu Azo giải phóng amin thơm: Được sử dụng phổ biến trong quá trình nhuộm màu da và vải dệt. Một số amin thơm phân hủy từ chất màu azo có khả năng gây ung thư cao và bị nghiêm cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt trong sản xuất.
• Formaldehyt: Thường được dùng làm chất bảo quản hoặc xuất hiện trong quá trình hoàn tất bề mặt vải và da thuộc. Chất này gây kích ứng mạnh cho da, mắt và hệ hô hấp của người sử dụng.
• Chất hóa dẻo Phthalate: Thường được tìm thấy trong các chi tiết bằng nhựa PVC hoặc các chất dẻo khác nhằm tăng độ mềm dẻo. Phthalates là nhóm chất có nguy cơ gây rối loạn nội tiết và ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh sản.
• Các kim loại nặng có độc tính cao: Bao gồm Chì (Pb), Cadmi (Cd), Thủy ngân (Hg) và Niken (Ni) giải phóng từ các phụ kiện kim loại hoặc chất màu. Các kim loại này có khả năng tích lũy sinh học trong cơ thể, gây độc cho hệ thần kinh và các cơ quan nội tạng.
• Hợp chất thiếc hữu cơ (Organotin): Như Tributyltin (TBT) và Dibutyltin (DBT), được dùng làm chất kháng khuẩn hoặc chất ổn định trong nhựa, có độc tính cao đối với hệ miễn dịch của con người và môi trường nước.
• Dimethyl fumarate (DMFu): Chất chống nấm mốc cực mạnh thường được sử dụng trong các túi hút ẩm đi kèm hộp giầy, có thể gây viêm da tiếp xúc và dị ứng nghiêm trọng ngay cả ở nồng độ cực thấp.
• Alkylphenols và Alkylphenol ethoxylates (APEs/APEOs): Chất hoạt động bề mặt dùng trong quá trình giặt và làm sạch nguyên liệu, gây độc hại lâu dài cho môi trường nước và sinh vật thủy sinh.

Phương pháp thử nghiệm và xác định hàm lượng

TCVN 12337:2018 đóng vai trò là tài liệu hướng dẫn kỹ thuật, viện dẫn trực tiếp đến các tiêu chuẩn thử nghiệm quốc tế và quốc gia hiện hành để định lượng chính xác các chất độc hại:

• Xác định hàm lượng Crom VI bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) hoặc phương pháp đo quang phổ theo tiêu chuẩn chuyên ngành da giày.
• Xác định các chất hóa dẻo Phthalates bằng phương pháp sắc ký khí - khối phổ (GC-MS).
• Xác định hàm lượng kim loại nặng bằng phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) hoặc phổ phát xạ plasma cảm ứng cao tần (ICP-OES).
• Xác định amin thơm giải phóng từ chất màu azo bằng phương pháp GC-MS hoặc sắc ký lỏng ghép đầu dò khối phổ (LC-MS).

Khuyến nghị về quản lý rủi ro và giới hạn an toàn

Tiêu chuẩn cung cấp các ngưỡng giới hạn khuyến nghị dựa trên các quy định pháp lý nghiêm ngặt về hóa chất trên thế giới (như Quy chế REACH của Liên minh Châu Âu). Các nhà sản xuất được khuyến nghị thiết lập quy trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ từ khâu nguyên liệu đầu vào, yêu cầu nhà cung cấp cam kết không sử dụng các chất trong Danh mục chất bị hạn chế (RSL - Restricted Substances List) nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và nâng cao uy tín thương hiệu.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12337:2018 có hiệu lực kể từ ngày được công bố. Do tính chất là tiêu chuẩn hướng dẫn kỹ thuật, các tổ chức và doanh nghiệp được khuyến khích áp dụng tự nguyện nhằm chuẩn hóa quy trình sản xuất, đáp ứng các rào cản kỹ thuật khi xuất khẩu sản phẩm giầy dép sang các thị trường quốc tế.