Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-9:2020 (hoàn toàn tương đương với ISO 80000-9:2019) về Đại lượng và đơn vị - Phần 9: Hóa lý và vật lý phân tử quy định các tên gọi, ký hiệu, định nghĩa và đơn vị cho các đại lượng thuộc lĩnh vực hóa lý và vật lý phân tử. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất hệ thống đo lường, phục vụ công tác nghiên cứu khoa học, giảng dạy và ứng dụng thực tiễn trong các ngành công nghiệp hóa chất, vật lý và công nghệ sinh học tại Việt Nam.
Phạm vi và đối tượng áp dụng
Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức khoa học công nghệ, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp sản xuất, các phòng thử nghiệm và các cá nhân hoạt động trong lĩnh vực hóa học, vật lý phân tử và các ngành kỹ thuật liên quan nhằm đảm bảo tính đồng bộ và chuẩn xác trong việc biểu diễn các đại lượng đo lường.
Các nội dung cốt lõi về đại lượng và đơn vị trong hóa lý và vật lý phân tử
Tiêu chuẩn tập trung quy định chi tiết về các đại lượng biểu thị thành phần của hỗn hợp và các đặc tính động học của hệ hóa lý, bao gồm:
- Phần khối lượng (Mass fraction): Quy định cách xác định và ký hiệu cho tỷ số giữa khối lượng của một chất thành phần cụ thể và tổng khối lượng của toàn bộ hỗn hợp. Đây là đại lượng quan trọng trong việc chuẩn bị và phân tích nồng độ các dung dịch, hợp chất.
- Phần lượng chất và phần mol (Amount-of-substance fraction, mole fraction): Định nghĩa tỷ số giữa lượng chất (tính bằng mol) của một cấu tử so với tổng lượng chất của tất cả các cấu tử có trong hệ. Đại lượng này là cơ sở để tính toán các cân bằng hóa học và các tính chất nhiệt động học của dung dịch.
- Phần thể tích (Volume fraction): Hướng dẫn xác định tỷ số giữa thể tích của một thành phần nguyên chất và tổng thể tích của các thành phần trước khi pha trộn, hoặc tổng thể tích của hỗn hợp ở những điều kiện nhiệt độ và áp suất xác định.
- Phần phân ly (Degree of dissociation): Quy định cách tính tỷ lệ số phân tử đã phân ly thành các ion hoặc các gốc tự do so với tổng số phân tử ban đầu của chất điện ly trong dung dịch.
- Phần dòng tải ion B (Ionic transport number of B): Định nghĩa và ký hiệu cho phần dòng điện toàn phần được vận chuyển bởi một loại ion cụ thể (ion B) trong quá trình điện phân hoặc dẫn điện của dung dịch điện ly.
Hiệu lực thi hành
Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-9:2020 được ban hành và áp dụng theo các quy định chung của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật tại Việt Nam. Các đơn vị liên quan cần chủ động cập nhật các ký hiệu và đơn vị đo lường chuẩn hóa này vào tài liệu kỹ thuật, giáo trình giảng dạy và quy trình sản xuất thực tế để đảm bảo tính tương thích quốc tế.
Để sử dụng toàn bộ tiện ích nâng cao của Hệ Thống Pháp Luật vui lòng lựa chọn và đăng ký gói cước.
TIÊU CHUẨN QUỐC GIA
TCVN 7870-9:2020
ISO 80000-9:2019
ĐẠI LƯỢNG VÀ ĐƠN VỊ - PHẦN 9: HÓA LÝ VÀ VẬT LÝ PHÂN TỬ
Quantities and units - Part 9: Physical chemis try and molecular physics
Lời nói đầu
TCVN 7870-9: 2020 thay thế cho TCVN 7870-9: 2010.
TCVN 7870-9:2020 hoàn toàn tương đương với ISO 80000-9:2019.
TCVN 7870-9:2020 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn TCVN/TC 12 Đại lượng và đơn vị đo biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.
Bộ TCVN 7870 (ISO 80000), Đại lượng và đơn vị đo, gồm các tiêu chuẩn sau:
- TCVN 7870-1:2010 (ISO 80000-1:2009), Phần 1: Quy định chung
- TCVN 7870-2:2020 (ISO 80000-2:2019), Phần 2: Toán học
- TCVN 7870-3:2020 (ISO 80000-3:2019), Phần 3: Không gian và thời gian
- TCVN 7870-4:2020 (ISO 80000-4:2019), Phần 4: Cơ học
- TCVN 7870-5:2020 (ISO 80000-5:2019), Phần 5: Nhiệt động lực
- TCVN 7870-7:2020 (ISO 80000-7:2019), Phần 7: Ánh sáng và bức xạ
- TCVN 7870-8:2007 (ISO 80000-8:2007), Phần 8: Âm học
- TCVN 7870-9:2020 (ISO 80000-9:2019), Phần 9: Hóa lý và vật lý phân tử
- TCVN 7870-10:2020 (ISO 80000-10:2019), Phần 10: Vật lý nguyên tử và hạt nhân
- TCVN 7870-11:2020 (ISO 80000-11:2019), Phần 11: Số đặc trưng
- TCVN 7870-12:2020 (ISO 80000-12:2019), Phần 12: Vật lý chất ngưng tụ
Bộ TCVN 7870 (IEC 80000), Đại lượng và đơn vị đo, gồm các tiêu chuẩn sau:
- TCVN 7870-6:2010 (IEC 80000-6:2008), Phần 6: Điện từ
- TCVN 7870-13:2010 (IEC 80000-13:2008), Phần 13: Khoa học và công nghệ thông tin
- TCVN 7870-14:2010 (IEC 80000-14:2008), Phần 14: Viễn sinh trắc liên quan đến sinh lý người
Lời giới thiệu
Trong tiêu chuẩn này, ký hiệu của các chất được thể hiện bằng chỉ số dưới, ví dụ cB, wB, pB đối với chất B.
Nói chung, nên đặt ký hiệu các chất và trạng thái của chúng trong ngoặc đơn trên cùng dòng với ký hiệu chính, ví dụ c(H2SO4).
Dưới đây, chữ cái s được sử dụng để biểu thị trạng thái rắn, chữ cái l là trạng thái lỏng và chữ cái g là trạng thái khí.
Ký hiệu * được dùng như một chỉ số trên với nghĩa “tinh khiết”.
Ký hiệu ɵ được dùng để biểu thị một tiêu chuẩn nói chung.
VÍ DỤ 1: μ*B(T, p) cho hóa thế của chất tinh khiết B liên quan đến hệ thống hỗn hợp bao gồm cả chất B.
VÍ DỤ 2: Cɵm,p (H2O, g, 298,15 K) = 33,58 J.K-1. mol-1 cho nhiệt dung mol tiêu chuẩn ở áp suất không đổi.
Trong biểu thức

trong đó
φB là phần thể tích chất B trong hỗn hợp các chất A, B, C...;
xi là phần lượng-chất của i, và
Vm,i là thể tích mol của chất tinh khiết i, trong đó tất cả các thể tích mol Vm,A, Vm,B, Vm,C,… được lấy ở cùng nhiệt độ và áp suất.
tổng vế phải lấy trên tất cả các chất A, B, C, ... tạo nên hỗn hợp, sao cho
.
Tên và ký hiệu của các nguyên tố hóa học được cho trong Phụ lục A. Trong tiêu chuẩn này, tổng chạy trên chỉ số tương ứng.
Thông tin định tính bổ sung về ký hiệu đại lượng có thể thêm vào như chỉ số dưới hoặc chỉ số trên (ví dụ xem mục 9-21) hoặc trong ngoặc đơn sau ký hiệu.
Để xem đầy đủ nội dung và sử dụng toàn bộ tiện ích của Hệ Thống Pháp Luật vui lòng lựa chọn và đăng ký gói cước.
Nếu bạn đã là thành viên, hãy bấm:
- 1Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9031:2011 về Vật liệu chịu lửa - Ký hiệu các đại lượng và đơn vị
- 2Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11862:2017 (ISO/TR 16476:2016) về Mẫu chuẩn - Thiết lập và thể hiện liên kết chuẩn đo lường của các giá trị đại lượng được ấn định cho mẫu chuẩn
- 3Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10804-2:2015 (ISO 12789-2:2008) về Trường bức xạ chuẩn - Trường nơtron được mô phỏng tại nơi làm việc - Phần 2: Các nguyên tắc hiệu chuẩn liên quan đến đại lượng cơ bản
- 1Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9031:2011 về Vật liệu chịu lửa - Ký hiệu các đại lượng và đơn vị
- 2Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-1:2010 (ISO 80000-1:2009) về Đại lượng và đơn vị - Phần 1: Quy định chung
- 3Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-9:2010 (ISO 80000-9:2009) về Đại lượng và đơn vị - Phần 9: Hóa lý và vật lý phân tử
- 4Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 9595-3:2013 (ISO/IEC GUIDE 98-3:2008) về độ không đảm bảo đo – Phần 3: Hướng dẫn trình bày độ không đảm bảo đo (GUM:1995)
- 5Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-6:2010 (IEC 80000-6:2008) về Đại lượng và đơn vị - Phần 6: Điện tử
- 6Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-13:2010 (IEC 80000-13:2008) về Đại lượng và đơn vị - Phần 13: Khoa học và công nghệ thông tin
- 7Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-14:2010 (IEC 80000-14:2008) về Đại lượng và đơn vị - Phần 14: Viễn sinh trắc liên quan đến sinh lý người
- 8Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-8:2007 (ISO 80000-8 : 2007) về Đại lượng và đơn vị - Phần 8: Âm học
- 9Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11862:2017 (ISO/TR 16476:2016) về Mẫu chuẩn - Thiết lập và thể hiện liên kết chuẩn đo lường của các giá trị đại lượng được ấn định cho mẫu chuẩn
- 10Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10804-2:2015 (ISO 12789-2:2008) về Trường bức xạ chuẩn - Trường nơtron được mô phỏng tại nơi làm việc - Phần 2: Các nguyên tắc hiệu chuẩn liên quan đến đại lượng cơ bản
- 11Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-2:2020 (ISO 80000-2:2019) về Ðại lượng và đơn vị - Phần 2: Toán học
- 12Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-4:2020 (ISO 80000-4:2019) về Ðại lượng và đơn vị - Phần 4: Cơ học
- 13Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-7:2020 (ISO 80000-7:2019) về Đại lượng và đơn vị - Phần 7: Ánh sáng và bức xạ
- 14Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-3:2020 (ISO 80000-3:2019) về Đại lượng và đơn vị - Phần 3: Không gian và thời gian
Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7870-9:2020 (ISO 80000-9:2019) về Đại lượng và đơn vị - Phần 9: Hóa lý và vật lý phân tử
- Số hiệu: TCVN7870-9:2020
- Loại văn bản: Tiêu chuẩn Việt Nam
- Ngày ban hành: 01/01/2020
- Nơi ban hành: ***
- Người ký: ***
- Ngày công báo: Đang cập nhật
- Số công báo: Đang cập nhật
- Ngày hiệu lực: 07/06/2026
- Tình trạng hiệu lực: Kiểm tra
