Thông tư 05/2020/TT-BVHTTDL do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành quy định chi tiết về việc đánh giá hoạt động thư viện, nhằm thiết lập cơ sở pháp lý đồng bộ để xác định năng lực, hiệu quả hoạt động và tác động của hệ thống thư viện đối với xã hội.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Thông tư này quy định chi tiết Điều 37 của Luật Thư viện về mục đích, nguyên tắc và việc thực hiện đánh giá hoạt động thư viện. Đối tượng áp dụng bao gồm các loại thư viện quy định tại khoản 1 Điều 9 của Luật Thư viện, các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến việc đánh giá hoạt động thư viện.

Mục đích đánh giá hoạt động thư viện

Hoạt động đánh giá thư viện được thực hiện nhằm hai mục tiêu cốt lõi sau:

• Phục vụ công tác quản lý nhà nước về thư viện: Thực hiện trên cơ sở xác định năng lực của thư viện, tác động của thư viện đối với cá nhân, cộng đồng và xã hội để cơ quan quản lý có cơ chế đầu tư phù hợp, nghiên cứu đề xuất chính sách và định hướng phát triển thư viện cũng như văn hóa đọc trên phạm vi cả nước.
• Nâng cao hiệu quả hoạt động thư viện: Đánh giá năng lực tổ chức tài nguyên thông tin, các tiện ích thư viện và việc đổi mới, nâng cao chất lượng dịch vụ. Kết quả đánh giá giúp các thư viện xác định hiệu quả hoạt động thực tế, làm cơ sở lập kế hoạch cải tiến dịch vụ và khẳng định giá trị của thư viện đối với người sử dụng.

Nguyên tắc đánh giá hoạt động thư viện

Việc đánh giá hoạt động thư viện phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp lý và chuyên môn sau:

• Bảo đảm tính khách quan, chính xác và đúng quy định pháp luật thông qua việc sử dụng phương pháp định lượng, thống kê, tính toán và thu thập số liệu theo tiêu chuẩn quốc gia.
• Bảo đảm tính trung thực, công khai, minh bạch và bình đẳng thông qua việc thu thập thông tin, số liệu điều tra trực tiếp tại thư viện, kết hợp lấy ý kiến người sử dụng thư viện theo tiêu chuẩn quốc gia áp dụng chung cho từng loại hình thư viện.
• Đánh giá định kỳ hằng năm với kỳ đánh giá tính từ ngày 01 tháng 12 của năm trước đến hết ngày 30 tháng 11 của năm báo cáo. Riêng đối với thư viện thuộc các cơ sở giáo dục, việc tự đánh giá có thể kết hợp thực hiện theo năm học.

Quy định về việc thư viện tự đánh giá

Thư viện có trách nhiệm tự thực hiện đánh giá định kỳ theo phân nhóm quy mô và vai trò:

• Thư viện Quốc gia Việt Nam, thư viện công cộng cấp tỉnh và các thư viện công lập có vai trò quan trọng: Bắt buộc thực hiện đánh giá đầy đủ tất cả các tiêu chí theo tiêu chuẩn quốc gia.
• Các thư viện còn lại: Thực hiện đánh giá theo các tiêu chí do cơ quan, tổ chức, cá nhân thành lập thư viện lựa chọn từ bộ tiêu chí theo tiêu chuẩn quốc gia, bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quy mô và vai trò thực tế của thư viện.
• Thời hạn báo cáo: Thư viện gửi báo cáo kết quả tự đánh giá (theo Mẫu số 01) về cơ quan, tổ chức, cá nhân thành lập thư viện và cơ quan quản lý nhà nước khi có yêu cầu chậm nhất vào ngày 30 tháng 12 hằng năm; hoặc trong vòng 60 ngày kể từ khi kết thúc năm học đối với trường hợp đánh giá theo năm học.

Phương thức và quy trình đánh giá của cơ quan quản lý, cơ quan thành lập

Cơ quan, tổ chức, cá nhân thành lập thư viện và cơ quan quản lý nhà nước thực hiện đánh giá thông qua các phương thức: xem xét báo cáo tự đánh giá hằng năm, trực tiếp đánh giá tại thư viện, hoặc đánh giá trực tuyến qua hệ thống phần mềm xử lý số liệu. Trường hợp trực tiếp đánh giá tại thư viện, quy trình được thực hiện như sau:

• Gửi thông báo, kế hoạch và các yêu cầu tổ chức đánh giá cho thư viện chậm nhất 10 ngày làm việc trước ngày đánh giá dự kiến.
• Gửi dự thảo kết quả đánh giá cho thư viện chậm nhất 02 ngày làm việc sau khi có kết quả phân tích, đánh giá.
• Thư viện có trách nhiệm phản hồi bằng văn bản trong vòng 03 ngày làm việc kể từ khi nhận dự thảo; nếu không nhất trí phải nêu rõ lý do.
• Cơ quan đánh giá tổng hợp và ban hành kết quả chính thức (theo Mẫu số 02) trong vòng 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được phản hồi từ thư viện, sau đó gửi kết quả cho thư viện và cơ quan quản lý trực tiếp.

Hướng dẫn các bước thực hiện đánh giá hoạt động thư viện

Quy trình đánh giá tiêu chuẩn bao gồm 04 bước cơ bản:

1. Lập kế hoạch: Xác định rõ thời gian, tiến độ, nội dung, dự toán kinh phí, thành lập nhóm đánh giá (nếu cần) và tổ chức tập huấn thu thập, xử lý số liệu cho các thành viên tham gia.
2. Thu thập thông tin, số liệu: Thực hiện qua báo cáo hằng năm của thư viện, điều tra trực tiếp bằng biểu mẫu, hệ thống phần mềm xử lý số liệu hoặc các phương thức khác theo tiêu chuẩn quốc gia.
3. Phân tích kết quả: Tổng hợp, chuẩn hóa số liệu, xây dựng báo cáo kết quả bằng phần mềm chuyên dụng và hoàn thiện hồ sơ điều tra.
4. Hoàn tất đánh giá: Tổ chức họp báo cáo kết quả, xây dựng và lưu trữ hồ sơ, số liệu điều tra theo quy định.

Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan

Thông tư phân định rõ trách nhiệm thi hành của từng chủ thể:

• Đối với thư viện: Nghiêm túc thực hiện tự đánh giá hằng năm; phối hợp chặt chẽ với cơ quan đánh giá; chủ động xây dựng và triển khai kế hoạch nâng cao chất lượng hoạt động, dịch vụ dựa trên kết quả đánh giá.
• Đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân thành lập thư viện: Tổ chức đánh giá hoạt động thư viện; hướng dẫn, giám sát thư viện cải tiến dịch vụ; lập kế hoạch đầu tư, phát triển thư viện và văn hóa đọc; báo cáo kết quả lên cơ quan quản lý nhà nước cấp trên.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước về thư viện: Tổ chức đánh giá, kiểm tra, giám sát toàn bộ quá trình và kết quả đánh giá; định hướng, chỉ đạo thư viện nâng cao chất lượng dịch vụ; tổ chức sơ kết, tổng kết công tác đánh giá hoạt động thư viện.

Tổ chức thực hiện và Hiệu lực thi hành

Vụ Thư viện thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu trách nhiệm tổ chức, hướng dẫn, theo dõi và kiểm tra việc thực hiện Thông tư này trên toàn quốc. Các Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo thực hiện đánh giá trong phạm vi quản lý. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (hoặc Sở Văn hóa và Thể thao) đôn đốc, hướng dẫn thực hiện tại địa phương.

Thông tư 05/2020/TT-BVHTTDL chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15 tháng 10 năm 2020. Trong quá trình triển khai, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các cơ quan, tổ chức, cá nhân cần kịp thời phản ánh về Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (qua Vụ Thư viện) để xem xét sửa đổi, bổ sung cho phù hợp.