Nghị định 196-CP năm 1994 do Chính phủ ban hành hướng dẫn thi hành Bộ luật lao động về thoả ước lao động tập thể, quy định chi tiết về đối tượng áp dụng, nội dung thương lượng, quy trình ký kết, đăng ký và xử lý thỏa ước lao động tập thể trong các doanh nghiệp nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động và người sử dụng lao động.

Phạm vi và đối tượng áp dụng thoả ước lao động tập thể

Nghị định phân định rõ các nhóm đối tượng thuộc diện áp dụng và không áp dụng quy định về thỏa ước lao động tập thể như sau:

• Đối tượng áp dụng: Các doanh nghiệp Nhà nước; các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác, các tổ chức, cá nhân có thuê mướn sử dụng từ 10 lao động trở lên; các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; các doanh nghiệp thuộc khu chế xuất, khu công nghiệp; các cơ quan, tổ chức nước ngoài hoặc tổ chức quốc tế tại Việt Nam có thuê mướn từ 10 lao động là người Việt Nam trở lên (trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác); các tổ chức sự nghiệp, dịch vụ có hạch toán độc lập của các đơn vị hành chính, sự nghiệp.
• Đối tượng không áp dụng: Công chức, viên chức làm việc trong các cơ quan hành chính, sự nghiệp Nhà nước; những người làm việc trong các đoàn thể nhân dân, các tổ chức chính trị, xã hội; những người làm việc trong các doanh nghiệp đặc thù của Lực lượng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ trong lực lượng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân.

Nội dung chủ yếu của thoả ước lao động tập thể

Thỏa ước lao động tập thể phải bao gồm các cam kết cụ thể về điều kiện lao động và sử dụng lao động, tập trung vào các nội dung cốt lõi:

• Việc làm và bảo đảm việc làm: Các biện pháp bảo đảm việc làm; loại hợp đồng lao động đối với từng loại lao động hoặc công việc; các trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động; các chế độ trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp tạm ngừng việc; nâng cao tay nghề, đào tạo lại khi thay đổi kỹ thuật hay tổ chức sản xuất; các nguyên tắc và thời gian tạm thời chuyển người lao động làm việc khác.
• Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi: Quy định về độ dài thời giờ làm việc trong ngày, trong tuần; bố trí ca kíp; thời giờ nghỉ giải lao phù hợp với từng loại nghề, công việc; ngày nghỉ hàng tuần, ngày nghỉ lễ; chế độ nghỉ hàng năm kể cả thời gian đi đường; nghỉ về việc riêng; nguyên tắc và các trường hợp huy động làm thêm giờ.
• Tiền lương, phụ cấp lương, tiền thưởng: Tiền lương tối thiểu hoặc lương trung bình (lương tháng, lương ngày hoặc lương giờ); thang bảng lương áp dụng trong doanh nghiệp; biện pháp bảo đảm tiền lương thực tế, phương thức điều chỉnh tiền lương khi giá cả thị trường biến động; nguyên tắc trả lương (lương thời gian, lương sản phẩm hoặc lương khoán); nguyên tắc xây dựng và điều chỉnh đơn giá tiền lương; nguyên tắc và điều kiện nâng bậc lương; các loại phụ cấp lương; thời gian trả lương hàng tháng; thanh toán tiền nghỉ hàng năm, tiền tàu xe; tiền lương trả cho giờ làm thêm; tiền thưởng (thưởng đột xuất, thưởng tháng, thưởng cuối năm, thưởng chất lượng, thưởng từ lợi nhuận) và các nguyên tắc chi thưởng.
• Định mức lao động: Các nguyên tắc, phương pháp xây dựng định mức, áp dụng thử, ban hành, thay đổi định mức; loại định mức áp dụng cho các loại lao động; các định mức trung bình, tiên tiến được áp dụng trong doanh nghiệp; biện pháp đối với những trường hợp không hoàn thành định mức; nguyên tắc khoán tổng hợp cả lao động và vật tư (nếu có).
• An toàn lao động, vệ sinh lao động: Các biện pháp bảo đảm an toàn lao động, vệ sinh lao động; tiêu chuẩn và việc cung cấp phương tiện phòng hộ lao động; chế độ bồi dưỡng bằng hiện vật; các biện pháp cải thiện điều kiện làm việc; bồi thường tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
• Bảo hiểm xã hội: Các quy định về trách nhiệm, quyền lợi của người sử dụng lao động và người lao động trong việc đóng góp, thu nộp, chi trả chế độ bảo hiểm xã hội.
• Nội dung thỏa thuận khác: Thể thức giải quyết tranh chấp lao động; ăn giữa ca; phúc lợi tập thể; trợ cấp việc hiếu, hỷ.

Thủ tục thương lượng và ký kết thoả ước

Quy trình thương lượng và ký kết thỏa ước lao động tập thể phải tuân thủ nghiêm ngặt các bước sau:

• Bên đề xuất yêu cầu thương lượng phải thông báo bằng văn bản các nội dung thương lượng cho bên kia. Nội dung thương lượng của bên tập thể lao động do Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở hoặc tổ chức Công đoàn lâm thời đưa ra.
• Bên nhận được yêu cầu phải chấp nhận việc thương lượng và chủ động gặp bên đề xuất để thoả thuận về thời gian, địa điểm và số lượng đại diện tham gia thương lượng. Người sử dụng lao động chịu trách nhiệm tổ chức để hai bên tiến hành thương lượng.
• Công đoàn cơ sở hoặc tổ chức Công đoàn lâm thời tổ chức lấy ý kiến tập thể lao động về nội dung của thoả ước lao động tập thể bằng cách lấy chữ ký hoặc biểu quyết.
• Nếu có trên 50% số lao động trong tập thể lao động tán thành thì hai bên tiến hành ký kết thoả ước lao động tập thể theo mẫu thống nhất.
• Kết quả lấy ý kiến phải lập thành biên bản ghi rõ tổng số người được lấy ý kiến, số người tán thành, số người không tán thành, những điều khoản không tán thành và tỷ lệ không tán thành. Biên bản phải có chữ ký đại diện của Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở và phải gửi kèm khi đăng ký thoả ước lao động tập thể.

Quy định về đăng ký thoả ước lao động tập thể

Việc đăng ký thỏa ước lao động tập thể được thực hiện theo trình tự pháp lý cụ thể:

• Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày ký kết, người sử dụng lao động phải gửi bản thoả ước lao động tập thể đến Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có trụ sở chính của doanh nghiệp hoặc tổ chức để đăng ký.
• Doanh nghiệp trực thuộc khu chế xuất, khu công nghiệp phải gửi bản thoả ước đến Ban Quản lý khu chế xuất, khu công nghiệp để đăng ký tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có trụ sở chính của Ban Quản lý đó.
• Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được bản thoả ước, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội xem xét và thông báo bằng văn bản về việc đăng ký cho hai bên biết. Nếu trong thoả ước có những điều khoản trái pháp luật thì chỉ rõ và hướng dẫn cho hai bên sửa đổi để đăng ký lại.

Xử lý thoả ước lao động tập thể khi sáp nhập doanh nghiệp

Trường hợp sáp nhập doanh nghiệp, hiệu lực của thỏa ước lao động tập thể được giải quyết như sau:

• Nếu sau khi sáp nhập, các doanh nghiệp thành viên không có thay đổi về chức năng, quyền hạn và tổ chức bộ máy thì các thoả ước lao động tập thể đã ký chưa hết hạn vẫn còn hiệu lực thi hành cho đến khi hết hạn hoặc tới khi ký kết thoả ước mới.
• Nếu sau khi sáp nhập, các doanh nghiệp thành viên có thay đổi về chức năng, quyền hạn và tổ chức bộ máy thì các thoả ước lao động tập thể đã ký không còn hiệu lực thi hành. Các bên phải tiến hành thương lượng để ký kết thoả ước lao động tập thể mới trong thời hạn 6 tháng, kể từ ngày sáp nhập.

Thí điểm thoả ước lao động tập thể ngành

Nghị định giao Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức làm thí điểm việc ký kết thoả ước lao động tập thể ngành và trình Chính phủ quy định về thoả ước lao động tập thể ngành.

Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 1 năm 1995 và bãi bỏ những quy định trước đây về thoả ước lao động tập thể. Đối với các thoả ước lao động tập thể đã ký và đang thực hiện trước đó, nếu có điều khoản trái với Bộ luật Lao động và Nghị định này thì phải tiến hành sửa đổi, bổ sung, thương lượng và đăng ký lại theo đúng thủ tục trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực.