Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8859:2011 là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định chi tiết các yêu cầu về vật liệu, quy trình thi công và công tác nghiệm thu lớp móng cấp phối đá dăm trong kết cấu áo đường ô tô. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng, độ bền và tính chịu lực của hệ thống đường bộ tại Việt Nam.

- Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn TCVN 8859:2011

• Tiêu chuẩn này áp dụng cho việc thi công và nghiệm thu các lớp móng dưới (subbase) và móng trên (base) bằng vật liệu cấp phối đá dăm trong kết cấu áo đường ô tô.
• Áp dụng cho các công trình xây dựng đường ô tô mới, cũng như các dự án cải tạo, nâng cấp và sửa chữa hệ thống đường hiện hữu.
• Các loại đường khác như đường đô thị, đường lâm nghiệp, sân bay cũng có thể tham khảo áp dụng tiêu chuẩn này để thiết kế và thi công lớp móng cấp phối đá dăm.

- Phân loại cấp phối đá dăm theo tiêu chuẩn

• Cấp phối đá dăm Loại I: Là hỗn hợp vật liệu hạt được nghiền từ đá nguyên khai, có thành phần liên tục, tuân thủ nghiêm ngặt các chỉ tiêu kỹ thuật về cấp phối hạt và các chỉ tiêu cơ lý. Thường được sử dụng cho lớp móng trên (base).
• Cấp phối đá dăm Loại II: Là hỗn hợp vật liệu hạt được nghiền từ đá nguyên khai hoặc sỏi cuội, có thể có hoặc không có pha trộn cát tự nhiên. Thường được sử dụng cho lớp móng dưới (subbase) hoặc lớp móng trên của các cấp đường thấp hơn.

- Yêu cầu kỹ thuật đối với vật liệu cấp phối đá dăm

• Thành phần cấp phối hạt: Vật liệu phải có cỡ hạt lớn nhất danh định (Dmax) là 37,5 mm, 25,0 mm hoặc 19,0 mm. Thành phần hạt sau khi phối trộn phải nằm trong đường biểu diễn cấp phối tiêu chuẩn quy định cho từng loại.
• Độ hao mòn Los Angeles (LA): Đối với cấp phối đá dăm Loại I, độ hao mòn không được vượt quá 35% (khi dùng cho lớp móng trên) hoặc 40% (khi dùng cho lớp móng dưới). Đối với Loại II, trị số này không được vượt quá 40%.
• Chỉ số dẻo (IP) và Giới hạn chảy (WL): Phần cốt liệu mịn lọt sàng 0,425 mm phải có chỉ số dẻo IP không quá 6 và giới hạn chảy WL không quá 25.
• Hàm lượng hạt thoi dẹt: Không được vượt quá 15% đối với cấp phối đá dăm Loại I và không quá 20% đối với Loại II nhằm đảm bảo khả năng chèn khóa tốt giữa các hạt cốt liệu.
• Chỉ số sức chịu tải CBR: Yêu cầu tối thiểu đối với lớp móng trên là 80% và lớp móng dưới là 30% (tương ứng với độ chặt đầm nén yêu cầu).

- Quy trình công nghệ thi công lớp móng cấp phối đá dăm

• Chuẩn bị mặt bằng: Trước khi rải cấp phối đá dăm, bề mặt lớp dưới (nền đường hoặc lớp móng dưới) phải được nghiệm thu về cao độ, độ dốc ngang, độ chặt đầm nén và được làm sạch, định vị tim mốc rõ ràng.
• Vận chuyển và rải vật liệu: Vật liệu phải được khống chế độ ẩm tối ưu trước khi vận chuyển. Sử dụng máy rải chuyên dùng để đảm bảo độ đồng đều và tránh hiện tượng phân tầng cốt liệu. Trường hợp rải bằng máy san chỉ áp dụng ở những vị trí hẹp hoặc sửa chữa cục bộ.
• Lu lèn và đầm nén: Quá trình lu lèn phải tuân thủ sơ đồ lu đã được xác định qua đoạn thi công thử nghiệm. Sử dụng kết hợp lu nhẹ (lu bánh sắt) để định hình, lu nặng (lu rung hoặc lu bánh lốp) để đạt độ chặt yêu cầu, và lu hoàn thiện để tạo bề mặt phẳng nhẵn.
• Khống chế độ ẩm khi lu lèn: Độ ẩm của hỗn hợp cấp phối đá dăm trong quá trình lu lèn phải nằm trong khoảng từ -2% đến +1.5% so với độ ẩm tốt nhất xác định từ thí nghiệm đầm nén tiêu chuẩn.

- Công tác kiểm tra và nghiệm thu chất lượng

• Kiểm tra trong quá trình thi công: Giám sát chặt chẽ nguồn vật liệu đầu vào, độ ẩm của hỗn hợp tại trạm trộn và trên hiện trường, chiều dày rải chưa lu lèn, và sơ đồ lu lèn thực tế.
• Nghiệm thu độ chặt đầm nén (K): Độ chặt đầm nén của lớp móng cấp phối đá dăm sau khi thi công phải đạt tối thiểu K = 0,98 (đối với móng dưới) và K = 1,00 (đối với móng trên) theo phương pháp đầm nén tiêu chuẩn (Proctor cải tiến). Tần suất kiểm tra tối thiểu là 1 vị trí trên 800 m2.
• Nghiệm thu kích thước hình học: Kiểm tra cao độ bề mặt, chiều dày lớp móng (sai số cho phép từ -5mm đến -10mm tùy cấp), chiều rộng mặt móng, độ dốc ngang và độ bằng phẳng bằng thước 3 mét (khe hở dưới thước không vượt quá trị số quy định).
• Nghiệm thu độ bằng phẳng: Sử dụng thước 3m để đo độ bằng phẳng dọc và ngang, tỷ lệ các điểm đạt yêu cầu phải nằm trong giới hạn cho phép của tiêu chuẩn kỹ thuật dự án.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định trong TCVN 8859:2011 từ khâu lựa chọn vật liệu, kiểm soát độ ẩm, quy trình lu lèn đến nghiệm thu thực tế là yếu tố cốt lõi quyết định đến chất lượng khai thác và tuổi thọ của toàn bộ kết cấu mặt đường ô tô.