Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7568-19:2016 (ISO 7240-19:2007) về Hệ thống báo cháy - Phần 19 quy định chi tiết các yêu cầu kỹ thuật và hướng dẫn nghiệp vụ đối với việc thiết kế, lắp đặt, chạy thử và bảo dưỡng các hệ thống âm thanh dùng cho tình huống khẩn cấp. Tiêu chuẩn này hướng tới việc đảm bảo tính sẵn sàng, độ tin cậy và hiệu quả truyền đạt thông tin của hệ thống âm thanh khi xảy ra sự cố cháy nổ hoặc các tình huống khẩn cấp khác trong công trình.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Văn bản áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động thiết kế, thi công lắp đặt, nghiệm thu chạy thử, kiểm định và bảo dưỡng hệ thống âm thanh phục vụ mục đích khẩn cấp (s.s.e.p) cũng như thiết bị điều khiển và chỉ báo âm thanh liên quan (s.s.c.i.e). Tiêu chuẩn này cung cấp các biểu mẫu báo cáo chuẩn hóa và công thức tính toán kỹ thuật nhằm kiểm soát chất lượng hệ thống trong suốt vòng đời hoạt động.

Phân cấp mức độ truy cập hệ thống (Điều 14)

Hệ thống điều khiển và chỉ báo âm thanh dùng cho tình huống khẩn cấp (s.s.c.i.e) phải được thiết kế với các mức độ truy cập nghiêm ngặt nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của hệ thống, tránh sự can thiệp trái phép từ những người không có thẩm quyền. Các yêu cầu tối thiểu bao gồm:

• Mức độ truy cập 1 và 2: Được phân tầng một cách chặt chẽ. Việc truy cập vào mức độ 2 và/hoặc mức độ 3 yêu cầu các quy trình đặc biệt như sử dụng khóa cơ, bàn phím nhập mã hóa bảo mật hoặc thẻ truy cập chuyên dụng.
• Mức độ truy cập 4: Đây là mức độ dành cho kỹ thuật viên chuyên trách hoặc nhà sản xuất để can thiệp sâu vào hệ thống. Việc truy cập yêu cầu sử dụng khóa cơ, các dụng cụ kỹ thuật chuyên dụng hoặc thiết bị lập trình bên ngoài.
• Chuyển tiếp mức độ truy cập: Sau khi đã truy cập thành công vào mức độ 2 hoặc 3, hệ thống cho phép vào mức độ 4 bằng các dụng cụ đơn giản (ví dụ như tuốc-nơ-vít) nếu nhà sản xuất công bố trong hồ sơ rằng các phần đó không cho phép người dùng thông thường tự bảo dưỡng, đồng thời việc kiểm soát truy cập sau đó sẽ do người quản lý vận hành thực hiện.
• Mức độ truy cập bổ sung: Cho phép thiết lập các mức độ truy cập trung gian (ví dụ 2A, 2B) giữa mức độ 2 và mức độ 3 để phân quyền chi tiết cho từng nhóm nhân sự đối với các chức năng điều khiển cụ thể.

Phương pháp tính toán nguồn cấp điện dự phòng (Phụ lục C)

Để đảm bảo hệ thống âm thanh khẩn cấp hoạt động liên tục ngay cả khi mất nguồn điện chính, tiêu chuẩn hướng dẫn chi tiết phương pháp tính toán dung lượng ắc qui và cường độ dòng sạc:

• Dung lượng ắc qui (C20): Được xác định dựa trên tải cường độ dòng điện ở trạng thái tĩnh lặng (IQ - lấy giá trị trung bình bất lợi trong 24 giờ), tổng tải cường độ dòng điện ở trạng thái báo động (IA), thời gian cấp nguồn dự phòng tĩnh lặng (TQ, thường là 24 giờ), thời gian cấp nguồn dự phòng đầy tải (TA, thường là 0,5 giờ) và hệ số giảm tiêu hao dung lượng ắc qui (FC) khi xả trong nửa giờ. Công thức tính toán tích hợp thêm hệ số dự phòng 1,25 để bù đắp cho sự suy thoái tự nhiên của ắc qui theo thời gian. Trường hợp nhiệt độ môi trường nằm ngoài khoảng 15 °C đến 30 °C, phải điều chỉnh hệ số giảm tiêu hao theo tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất.
• Cường độ dòng sạc (IC): Bộ sạc phải có khả năng nạp đầy lại một ắc qui đã dùng hết (ắc qui đã giảm xuống điện thế vận hành thấp nhất) trong vòng 24 giờ. Sau khi sạc, ắc qui phải đủ khả năng duy trì hệ thống ở trạng thái tĩnh lặng trong 5 giờ và tiếp tục hoạt động đầy tải trong 30 phút tiếp theo.
• Tính toán nguồn cấp chính: Công suất nguồn cấp chính phải đáp ứng tổng cường độ dòng điện cần thiết để vừa duy trì hệ thống ở trạng thái tĩnh lặng, vừa thực hiện sạc ắc qui đồng thời, tính đến dòng điện lớn nhất của thiết bị và dòng điện của tất cả các phụ tải kết nối kèm theo.

Quy trình chạy thử và nghiệm thu hệ thống (Phụ lục D)

Công tác chạy thử hệ thống âm thanh khẩn cấp phải được ghi chép chi tiết vào Báo cáo chạy thử với các nội dung kiểm tra bắt buộc sau:

• Thời gian kích hoạt phát thanh trạng thái báo động bằng lời nói (tự động hoặc thủ công) khi nhận tín hiệu từ hệ thống phát hiện cháy/sự cố.
• Khả năng tự động tắt toàn bộ các chức năng không khẩn cấp khi hệ thống chuyển sang chế độ khẩn cấp tại vùng thông báo.
• Khả năng phát đồng thời các tín hiệu cảnh báo và thông báo đến một hoặc nhiều khu vực được chỉ định.
• Đánh giá độ rõ ràng, dễ hiểu của lời đọc phát ra từ hệ thống.
• Kiểm tra an ninh khu vực lắp đặt thiết bị, mức âm thanh nền tại microphone khẩn cấp (đo bằng dBA) và đảm bảo lối tiếp cận các bộ phận điều khiển không bị cản trở.
• Đánh giá rủi ro cháy nổ tại vị trí đặt thiết bị điều khiển và chỉ báo (s.s.c.i.e), đảm bảo không có nguồn cháy hoặc vật liệu dễ cháy xung quanh.
• Xác nhận việc vận hành thiết bị không gây cản trở đường thoát nạn của công trình; các chỉ báo trực quan phải dễ dàng quan sát được trong mọi điều kiện ánh sáng.
• Đo đạc và ghi nhận chiều cao lắp đặt thực tế của các bộ phận kiểm soát và chỉ báo.
• Kiểm tra dung lượng nguồn điện dự phòng, tính năng báo lỗi khi mất kết nối liên lạc giữa hệ thống phát hiện khẩn cấp và hệ thống âm thanh, cùng với việc chuẩn bị đầy đủ tài liệu hướng dẫn vận hành và khắc phục sự cố tại công trình.

Công tác kiểm định định kỳ hệ thống (Phụ lục E)

Hoạt động kiểm định định kỳ nhằm phát hiện sớm các lỗi phát sinh trong quá trình vận hành thực tế. Báo cáo kiểm định tập trung vào các nội dung:

• Đảm bảo lối tiếp cận thiết bị điều khiển và chỉ báo (s.s.c.i.e) luôn thông thoáng, không bị che khuất.
• Xác minh việc bố trí và vận hành s.s.c.i.e không gây ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình sơ tán người khi có sự cố.
• Kiểm tra khả năng hiển thị rõ ràng của các đèn chỉ báo dưới ánh sáng môi trường thực tế.
• Đánh giá mức độ an toàn của vị trí đặt s.s.c.i.e đối với nhân viên vận hành và bản thân thiết bị trong tình huống khẩn cấp.
• Kiểm tra nghiêm ngặt việc loại trừ hoàn toàn các nguồn nhiệt, nguồn cháy và vật liệu dễ cháy xung quanh khu vực đặt thiết bị.

Công tác thử nghiệm định kỳ hệ thống (Phụ lục F)

Báo cáo thử nghiệm định kỳ được thiết kế để đánh giá hiệu năng kỹ thuật thực tế của hệ thống qua các thông số:

• Đo lường chính xác thời gian trễ (tính bằng giây) từ khi nhận tín hiệu báo cháy/sự cố đến khi hệ thống phát thanh lời nói khẩn cấp.
• Kiểm tra tính năng ngắt các nguồn âm thanh/chức năng không khẩn cấp khi có báo động.
• Thử nghiệm khả năng phát tin đồng thời tại nhiều phân vùng khác nhau.
• Đo đạc chỉ số độ rõ tiếng (speech intelligibility) của âm thanh thông báo.
• Kiểm tra mức độ chống xâm nhập trái phép tại các khu vực an ninh và đo lường mức âm thanh nền tại vị trí đặt microphone khẩn cấp.
• Đánh giá công suất thực tế của nguồn điện dự phòng và tính năng tự động cảnh báo lỗi khi đường truyền liên lạc giữa hệ thống báo cháy và hệ thống âm thanh bị gián đoạn.

Hiệu lực thi hành

Do các thông tin về ngày ban hành, ngày áp dụng và tình trạng hiệu lực chưa được nêu rõ trong văn bản trích xuất, việc áp dụng Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7568-19:2016 (ISO 7240-19:2007) trên thực tế sẽ tuân thủ theo các quyết định công bố tiêu chuẩn chất lượng của Bộ Khoa học và Công nghệ cũng như các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành về an toàn cháy cho nhà và công trình.