Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7391-12:2023 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 10993-12:2021) về Đánh giá sinh học trang thiết bị y tế - Phần 12: Chuẩn bị mẫu và mẫu chuẩn, do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 210 Trang thiết bị y tế biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu và hướng dẫn chi tiết về quy trình chuẩn bị mẫu thử và lựa chọn các vật liệu tham chiếu (mẫu chuẩn) phục vụ cho việc đánh giá tương thích sinh học của các trang thiết bị y tế.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện việc thử nghiệm, đánh giá an toàn sinh học của trang thiết bị y tế, bao gồm các phòng thí nghiệm độc lập, nhà sản xuất trang thiết bị y tế và các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Phạm vi điều chỉnh của tiêu chuẩn tập trung vào việc xác định các phương pháp chuẩn bị mẫu thử (như quá trình chiết xuất dịch thử) và việc lựa chọn, sử dụng các mẫu chuẩn âm tính, mẫu chuẩn dương tính trong các hệ thống thử nghiệm sinh học theo chuỗi tiêu chuẩn TCVN 7391 (ISO 10993).

Quy định chung về chuẩn bị mẫu thử nghiệm

• Tính đại diện của mẫu thử: Mẫu được lựa chọn để thử nghiệm sinh học phải đại diện cho trang thiết bị y tế hoàn chỉnh ở trạng thái sẵn sàng đưa vào sử dụng lâm sàng hoặc phải được xử lý qua các bước tiệt trùng, đóng gói tương tự như quy trình sản xuất thực tế.
• Sự phù hợp của dung môi chiết: Việc lựa chọn dung môi chiết xuất phải dựa trên bản chất hóa học của vật liệu cấu thành trang thiết bị y tế và mục đích cụ thể của từng phép thử sinh học. Các dung môi thường được phân loại thành dung môi phân cực (như nước cất, nước muối sinh lý), dung môi không phân cực (như dầu thực vật) và dung môi phân cực trung bình.
• Kiểm soát nhiễm bẩn: Toàn bộ quá trình lấy mẫu, cắt mẫu và chuẩn bị dịch chiết phải được thực hiện trong điều kiện vô trùng hoặc sạch sẽ tối đa để tránh sự lây nhiễm chéo từ môi trường hoặc từ các dụng cụ cắt, chứa mẫu, làm ảnh hưởng đến kết quả thử nghiệm sinh học.

Phương pháp và điều kiện chiết xuất mẫu thử

• Tỷ lệ diện tích bề mặt so với thể tích dung môi: Tiêu chuẩn đưa ra các hướng dẫn định lượng cụ thể về tỷ lệ giữa diện tích bề mặt của mẫu thử và thể tích dung môi chiết xuất (ví dụ: tỷ lệ 3 cm² / 1 mL đối với vật liệu có độ dày lớn hơn 0,5 mm hoặc 6 cm² / 1 mL đối với vật liệu có độ dày dưới 0,5 mm) nhằm đảm bảo nồng độ chất chiết xuất đủ lớn để phát hiện độc tính nếu có.
• Nhiệt độ và thời gian chiết xuất: Các điều kiện chiết xuất phải được thiết lập để mô phỏng hoặc thúc đẩy quá trình giải phóng các chất từ vật liệu mà không làm biến tính cấu trúc polymer hoặc phân hủy các thành phần của mẫu. Các chế độ chiết xuất tiêu chuẩn bao gồm: (37 ± 1) °C trong 72 giờ; (50 ± 2) °C trong 72 giờ; (70 ± 2) °C trong 24 giờ; hoặc (121 ± 2) °C trong 1 giờ.
• Đánh giá trạng thái dịch chiết: Ngay sau khi kết thúc quá trình chiết xuất và trước khi tiến hành thử nghiệm, dịch chiết phải được kiểm tra cảm quan về độ trong suốt, sự thay đổi màu sắc, sự xuất hiện của cặn lắng hoặc hiện tượng phân lớp để ghi nhận thông tin đầy đủ trong báo cáo thử nghiệm.

Yêu cầu kỹ thuật đối với mẫu chuẩn (Vật liệu tham chiếu)

• Mẫu chuẩn dương tính (Positive control materials): Là các vật liệu đã được xác định rõ ràng về khả năng gây ra phản ứng sinh học hoặc độc tính ổn định trong một hệ thống thử nghiệm cụ thể. Mẫu chuẩn dương tính được sử dụng để kiểm tra tính nhạy cảm và độ tin cậy của quy trình thử nghiệm.
• Mẫu chuẩn âm tính (Negative control materials): Là các vật liệu không gây ra bất kỳ phản ứng sinh học hoặc độc tính nào khi tiếp xúc với hệ thống thử nghiệm. Mẫu chuẩn âm tính đóng vai trò làm nền so sánh để xác định xem các phản ứng quan sát được trên mẫu thử có thực sự do mẫu thử gây ra hay không.
• Yêu cầu về nguồn gốc và bảo quản: Các mẫu chuẩn phải có chứng nhận chất lượng từ các tổ chức có thẩm quyền, được định danh rõ ràng về đặc tính lý - hóa - sinh và phải được bảo quản trong các điều kiện nghiêm ngặt theo khuyến cáo của nhà sản xuất để tránh làm thay đổi đặc tính của chúng theo thời gian.

Xử lý các trường hợp đặc biệt trong chuẩn bị mẫu

• Trang thiết bị y tế đa thành phần: Đối với các thiết bị được cấu tạo từ nhiều loại vật liệu khác nhau, tiêu chuẩn cho phép tiến hành thử nghiệm riêng biệt từng thành phần vật liệu hoặc tiến hành chuẩn bị mẫu gộp theo tỷ lệ diện tích bề mặt hoặc khối lượng tương ứng của từng thành phần trong sản phẩm thực tế.
• Vật liệu siêu hấp thụ hoặc tự phân hủy: Đối với các vật liệu có khả năng hút nước mạnh hoặc tự tiêu trong cơ thể, quy trình chiết xuất cần được điều chỉnh đặc biệt (như tăng thể tích dung môi hoặc rút ngắn thời gian chiết) để đảm bảo không làm mất đi tính chất vật lý đặc thù của mẫu nhưng vẫn thu được dịch chiết đại diện.

Hiệu lực thi hành của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7391-12:2023 có hiệu lực thi hành kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố ban hành. Tiêu chuẩn này thay thế cho tiêu chuẩn TCVN 7391-12:2007, tạo ra một hành lang kỹ thuật đồng bộ, cập nhật theo các tiêu chuẩn quốc tế mới nhất nhằm nâng cao năng lực thử nghiệm và kiểm soát chất lượng trang thiết bị y tế sản xuất trong nước cũng như nhập khẩu tại Việt Nam.