Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 3105:2022 về Hỗn hợp bê tông và bê tông - Lấy mẫu, chế tạo và bảo dưỡng mẫu thử được ban hành năm 2022 nhằm thay thế cho tiêu chuẩn cũ TCVN 3105:1993. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc và phương pháp chuẩn hóa đối với công tác lấy mẫu hỗn hợp bê tông, cũng như quy trình chế tạo và bảo dưỡng các mẫu thử bê tông nhằm phục vụ cho việc xác định các tính chất cơ lý của bê tông trong các công trình xây dựng.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với hỗn hợp bê tông và bê tông dùng trong xây dựng các công trình, bao gồm cả bê tông nặng và bê tông nhẹ. Đối tượng áp dụng trực tiếp là các phòng thí nghiệm chuyên ngành xây dựng (LAS-XD), các đơn vị sản xuất bê tông thương phẩm, nhà thầu thi công, đơn vị tư vấn giám sát và các cơ quan quản lý chất lượng công trình xây dựng.

Quy định về lấy mẫu hỗn hợp bê tông

Việc lấy mẫu hỗn hợp bê tông phải đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ khối lượng bê tông cần kiểm tra. Tiêu chuẩn đưa ra các quy tắc cụ thể bao gồm:

• Địa điểm lấy mẫu: Mẫu được lấy tại vị trí đổ bê tông hoặc tại trạm trộn tùy thuộc vào yêu cầu kiểm tra chất lượng cụ thể của dự án.
• Thời điểm lấy mẫu: Phải tiến hành lấy mẫu ngay sau khi bê tông được xả ra khỏi thiết bị vận chuyển hoặc thiết bị trộn, tránh để hỗn hợp bê tông bị phân tầng hoặc mất nước làm ảnh hưởng đến tính chất của mẫu.
• Thể tích mẫu: Lượng mẫu lấy phải đủ để tiến hành các thử nghiệm cần thiết và chế tạo số lượng mẫu thử theo quy định, thông thường lớn hơn ít nhất 1,5 lần thể tích cần thiết cho các phép thử.
• Phương pháp lấy mẫu: Tiến hành lấy mẫu ở các phần khác nhau của mẻ bê tông (đầu, giữa và cuối mẻ) rồi trộn đều lại với nhau để tạo thành mẫu hỗn hợp đồng nhất, phản ánh đúng chất lượng thực tế của mẻ bê tông.

Quy trình chế tạo mẫu thử bê tông

Chế tạo mẫu thử là bước quan trọng quyết định độ chính xác của kết quả thí nghiệm cường độ bê tông. Các yêu cầu kỹ thuật bao gồm:

• Thiết bị và khuôn đúc: Khuôn đúc mẫu phải đảm bảo kích thước hình học chính xác, không bị biến dạng, kín khít để không làm thất thoát nước xi măng. Trước khi đúc, khuôn phải được làm sạch và bôi một lớp dầu chống dính mỏng lên bề mặt trong.
• Phương pháp đầm chặt: Tùy thuộc vào độ sụt của hỗn hợp bê tông để lựa chọn phương pháp đầm thích hợp như đầm bằng bàn rung, đầm bằng thanh đầm (đầm tay) hoặc đầm bằng máy đầm rung trong.
• Quy cách đúc mẫu: Hỗn hợp bê tông được đổ vào khuôn thành từng lớp (thường là 2 đến 3 lớp tùy kích thước khuôn), mỗi lớp được đầm kỹ theo số lần quy định để loại bỏ hoàn toàn bọt khí và đảm bảo độ đặc chắc tối đa.
• Hoàn thiện bề mặt: Sau khi đầm chặt lớp cuối cùng, dùng bay gạt phẳng lượng bê tông thừa và làm nhẵn bề mặt mẫu ngang bằng với mép khuôn.

Quy định về bảo dưỡng mẫu thử

Chế độ bảo dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển cường độ của bê tông. Tiêu chuẩn quy định quy trình bảo dưỡng nghiêm ngặt:

• Giai đoạn đầu (trong khuôn): Sau khi đúc, mẫu phải được lưu giữ trong khuôn ở môi trường ẩm, tránh chấn động và ánh nắng mặt trời trực tiếp trong thời gian từ 16 giờ đến 24 giờ (hoặc tối đa 48 giờ đối với bê tông đóng rắn chậm).
• Giai đoạn sau khi tháo khuôn: Mẫu sau khi tháo khuôn phải được đưa ngay vào phòng dưỡng hộ tiêu chuẩn (nhiệt độ 27 ± 2 độ C, độ ẩm tương đối không dưới 95%) hoặc ngâm hoàn toàn trong bể nước bão hòa vôi ở nhiệt độ tương đương cho đến ngày thử nghiệm.
• Bảo dưỡng trong điều kiện hiện trường: Trong trường hợp muốn đánh giá cường độ bê tông trực tiếp trên kết cấu công trình, mẫu thử phải được bảo dưỡng trong điều kiện tương tự như điều kiện bảo dưỡng của kết cấu đó tại hiện trường.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 3105:2022 có hiệu lực kể từ ngày ban hành và thay thế hoàn toàn cho tiêu chuẩn TCVN 3105:1993. Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực xây dựng cần cập nhật và áp dụng đúng các quy định mới này để đảm bảo tính chuẩn xác và tính pháp lý của các kết quả thí nghiệm bê tông.