Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13724-1:2023 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế IEC 61439-1:2020) về Cụm đóng cắt và điều khiển hạ áp - Phần 1: Quy tắc chung là văn bản kỹ thuật cốt lõi quy định các yêu cầu chung cho các cụm đóng cắt và điều khiển hạ áp. Tiêu chuẩn này đưa ra các định nghĩa, điều kiện phục vụ, yêu cầu xây dựng, đặc tính kỹ thuật và yêu cầu kiểm chứng đối với các cụm lắp ráp nhằm đảm bảo an toàn vận hành và tính thống nhất trong thiết kế hệ thống điện hạ áp.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

TCVN 13724-1:2023 áp dụng cho các cụm đóng cắt và điều khiển hạ áp (sau đây gọi tắt là cụm lắp ráp) có điện áp định mức không vượt quá 1000 V đối với điện xoay chiều hoặc 1500 V đối với điện một chiều. Tiêu chuẩn này được áp dụng rộng rãi cho các nhà sản xuất thiết bị điện, kỹ sư thiết kế hệ thống phân phối điện, các đơn vị thử nghiệm độc lập và các cơ quan giám sát chất lượng công trình điện tại Việt Nam.

Định nghĩa và phân loại các bộ phận cấu thành cụm lắp ráp

Tiêu chuẩn quy định chi tiết về các thành phần vật lý và cơ học cấu tạo nên một cụm lắp ráp hoàn chỉnh, bao gồm:

• Phần dẫn trở kháng thấp: Là bộ phận được thiết kế để cho phép một vài mạch điện có thể kết nối tới tại các điểm riêng rẽ một cách an toàn và ổn định.
• Phần chức năng của cụm lắp ráp: Bao gồm tất cả các thành phần điện và cơ (kể cả thiết bị đóng cắt) góp phần vào việc thực hiện đầy đủ chức năng vận hành của hệ thống.
• Phần vận chuyển: Là một phần của cụm lắp ráp hoặc toàn bộ cụm lắp ráp được thiết kế hoàn toàn thích hợp để vận chuyển mà không cần phải tháo dỡ các chi tiết bên trong.
• Phần di động: Phần của cụm lắp ráp có khả năng di chuyển linh hoạt giữa các vị trí vận hành và vị trí ngắt kết nối đã được xác định trước.
• Vỏ bọc và các chi tiết che chắn: Bao gồm phần bên ngoài của vỏ cụm lắp ráp và phần được sử dụng để đóng các khoảng hở trong vỏ bọc bên ngoài, được thiết kế để giữ cố định chắc chắn bằng vít hoặc các chi tiết cơ khí tương tự.
• Vách ngăn cách: Phần của cụm lắp ráp có nhiệm vụ ngăn cách một ngăn chứa cụ thể khỏi các ngăn còn lại nhằm đảm bảo tính độc lập và an toàn khi xảy ra sự cố cục bộ.

Quy định về bảo vệ chống tiếp xúc trực tiếp và an toàn điện

Để bảo vệ an toàn cho người vận hành và ngăn ngừa các sự cố phóng điện, tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu nghiêm ngặt về kết cấu bảo vệ:

• Phần cung cấp bảo vệ toàn diện: Thiết kế ngăn chặn hoàn toàn việc tiếp xúc trực tiếp với các phần mang điện nguy hiểm từ bất kỳ hướng tiếp cận thông thường nào.
• Phần ngăn ngừa tiếp xúc không chủ ý: Thiết kế nhằm ngăn chặn việc vô tình chạm vào các bộ phận nguy hiểm, tuy nhiên không ngăn ngừa việc tiếp xúc trực tiếp nếu có hành động cố ý hoặc có cân nhắc từ trước của người vận hành.
• Hộp bọc đầu nối: Phần bao bọc các đầu nối dây dẫn, cung cấp cấp độ bảo vệ xác định chống lại việc tiếp xúc với các phần mang điện bởi con người hoặc các vật thể lạ xâm nhập.
• Lỗ luồn cáp: Các lỗ hở được thiết kế chuyên biệt cho phép các cáp điện đi vào cụm lắp ráp một cách an toàn, đảm bảo không làm giảm cấp bảo vệ chung của vỏ bọc.
• Vỏ bảo vệ linh kiện: Phần của cụm lắp ráp được thiết kế đặc biệt để bao bọc các linh kiện điện bên trong, cung cấp cấp bảo vệ xác định chống lại các tác động tiêu cực từ môi trường bên ngoài và ngăn ngừa tiếp xúc trực tiếp với các phần mang điện.

Phân định kỹ thuật về phần mang điện và phần dẫn điện

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm kỹ thuật quan trọng liên quan đến trạng thái mang điện của các bộ phận trong hệ thống:

• Phần mang điện (live part): Là phần dẫn điện được thiết kế để mang dòng điện trong điều kiện vận hành bình thường. Bộ phận này bao gồm cả dây trung tính hoặc dây dẫn có đầu ra ở giữa, nhưng theo quy ước kỹ thuật không bao gồm dây PEN, dây PEM hoặc dây PEL.
• Phần mang điện nguy hiểm (hazardous live part): Là bất kỳ phần mang điện nào mà trong các điều kiện vận hành hoặc sự cố nhất định có thể gây ra hiện tượng điện giật nguy hiểm cho con người.
• Phần dẫn điện để hở (exposed-conductive-part) của cụm lắp ráp: Là phần dẫn điện của cụm lắp ráp mà người vận hành có thể chạm tới được. Trong điều kiện bình thường, bộ phận này không mang điện nhưng có thể trở nên mang điện nguy hiểm khi xảy ra sự cố hỏng lớp cách điện chính.
• Phần dẫn điện để hở của thiết bị: Định nghĩa tương tự áp dụng cho các thiết bị độc lập tích hợp trong cụm lắp ráp, có thể chạm tới được và chỉ mang điện khi có sự cố hỏng hóc cách điện chính.

Yêu cầu an toàn đối với các bộ phận tháo ra được

Đối với các bộ phận có thể tháo rời trong cụm lắp ráp, tiêu chuẩn yêu cầu bắt buộc phải trang bị các cơ cấu khóa liên động an toàn. Cụ thể, phần tháo ra được phải được lắp tích hợp với thiết bị chuyên dụng để đảm bảo chắc chắn rằng bộ phận này chỉ có thể được tháo ra hoặc lắp lại sau khi mạch điện chính của nó đã được cắt hoàn toàn khỏi tải, tránh nguy cơ phát sinh hồ quang điện gây nguy hiểm cho người và thiết bị.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13724-1:2023 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành, thay thế hoặc bổ sung cho các tiêu chuẩn thế hệ trước về cụm đóng cắt hạ áp. Các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế tạo và lắp đặt tủ điện hạ áp cần chủ động cập nhật các quy định kỹ thuật này để đảm bảo sản phẩm lưu thông trên thị trường tuân thủ đầy đủ pháp luật Việt Nam và các tiêu chuẩn quốc tế tương đương.