Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13474-2:2022 về Quy trình khảo nghiệm, kiểm định giống vật nuôi - Phần 2: Giống tằm được ban hành năm 2022 bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, phối hợp cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn biên soạn. Tiêu chuẩn này thiết lập các quy tắc, trình tự và phương pháp kỹ thuật thống nhất trên phạm vi cả nước nhằm đánh giá chính xác năng suất, chất lượng và các đặc tính sinh học của các giống tằm trước khi đưa vào sản xuất hoặc lưu thông trên thị trường.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này được áp dụng bắt buộc hoặc khuyến khích áp dụng đối với các đối tượng cụ thể sau:

• Phạm vi điều chỉnh: Quy định chi tiết về quy trình, thủ tục, chỉ tiêu kỹ thuật và phương pháp đánh giá trong quá trình khảo nghiệm, kiểm định các giống tằm dâu (Bombyx mori L.), bao gồm cả giống tằm lưỡng hệ và giống tằm đa hệ.
• Đối tượng áp dụng: Các cơ quan quản lý nhà nước về chăn nuôi; các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động khảo nghiệm, kiểm định giống tằm; các cơ sở nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất, kinh doanh và nhập khẩu giống tằm tại Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Xác định giới hạn áp dụng của tiêu chuẩn đối với việc khảo nghiệm (đánh giá giống mới) và kiểm định (đánh giá lại chất lượng giống đang sản xuất).
• Tiêu chuẩn tập trung vào giống tằm dâu, không áp dụng cho các loài tằm hoang dã khác trừ khi có quy định riêng biệt.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Các tài liệu viện dẫn trong tiêu chuẩn này là nền tảng pháp lý và kỹ thuật để thực hiện quy trình. Khi các tài liệu viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo phiên bản mới nhất.
• Các tài liệu liên quan bao gồm các tiêu chuẩn về kiểm dịch động vật, quy trình nuôi tằm dâu và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng trứng tằm.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa để thống nhất cách hiểu trong toàn ngành dâu tằm tơ:

• Khảo nghiệm giống tằm: Là quá trình theo dõi, đánh giá các chỉ tiêu sinh học, năng suất và chất lượng của giống tằm mới trong điều kiện sản xuất cụ thể nhằm xác định tính ưu việt và khả năng thích nghi của giống.
• Kiểm định giống tằm: Là việc kiểm tra, đánh giá lại các chỉ tiêu chất lượng của giống tằm đang được sản xuất, kinh doanh so với tiêu chuẩn công bố hoặc quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.
• Giống tằm lưỡng hệ: Giống tằm có nguồn gốc từ vùng ôn đới, mỗi năm chỉ phát sinh hai thế hệ trong tự nhiên, có chất lượng tơ kén cao nhưng đòi hỏi điều kiện chăm sóc nghiêm ngặt.
• Giống tằm đa hệ: Giống tằm có nguồn gốc nhiệt đới, phát sinh nhiều thế hệ trong năm, có khả năng chống chịu bệnh tốt nhưng chất lượng tơ kén thường thấp hơn giống lưỡng hệ.
• Mẫu khảo nghiệm: Lượng trứng tằm hoặc tằm con được lấy theo phương pháp quy định để đưa vào thử nghiệm.

Điều 4: Quy định chung về khảo nghiệm và kiểm định

Để đảm bảo tính khách quan, chính xác và khoa học, quá trình khảo nghiệm và kiểm định phải tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt sau:

• Yêu cầu về cơ sở vật chất và trang thiết bị: Nhà nuôi tằm khảo nghiệm phải đảm bảo cách ly, kiểm soát được nhiệt độ, độ ẩm và thông thoáng. Trang thiết bị dụng cụ nuôi tằm, sát trùng, cân đo phải được hiệu chuẩn định kỳ.
• Yêu cầu về nguồn nhân lực: Kỹ thuật viên thực hiện khảo nghiệm, kiểm định phải có trình độ chuyên môn về chăn nuôi dâu tằm, được đào tạo về quy trình kỹ thuật khảo nghiệm giống.
• Yêu cầu về mẫu giống: Mẫu giống tằm đưa vào khảo nghiệm phải có nguồn gốc rõ ràng, không mang mầm bệnh nguy hiểm (đặc biệt là bệnh tằm gai - Pebrine) và phải được lấy mẫu ngẫu nhiên theo đúng quy định lấy mẫu.
• Điều kiện môi trường nuôi: Quá trình nuôi khảo nghiệm phải được thực hiện trong điều kiện đồng đều về nguồn thức ăn (lá dâu), chế độ chăm sóc và phòng trừ dịch bệnh để đảm bảo kết quả đánh giá phản ánh đúng tiềm năng di truyền của giống.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13474-2:2022 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này thay thế cho các quy trình khảo nghiệm giống tằm trước đây và là căn cứ pháp lý cao nhất để cơ quan quản lý nhà nước đánh giá, công nhận giống tằm mới tại Việt Nam.