Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13448:2021 về Chất lượng nước - Đảm bảo chất lượng/Kiểm soát chất lượng cho các phân tích tính chất tổng hợp và vật lý được ban hành nhằm thiết lập một hệ thống hướng dẫn chuẩn hóa, giúp các phòng thử nghiệm kiểm soát và nâng cao độ tin cậy của các kết quả phân tích nước tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với tất cả các phòng thử nghiệm, tổ chức quan tấc môi trường, và các đơn vị thực hiện phân tích các chỉ tiêu vật lý, hóa lý tổng hợp trong các loại mẫu nước khác nhau bao gồm nước mặt, nước dưới đất, nước thải, nước sinh hoạt và nước uống. Đối tượng áp dụng trực tiếp là các kỹ thuật viên phòng thí nghiệm, quản lý chất lượng, và các cơ quan thẩm định, đánh giá năng lực phòng thử nghiệm.

- Phạm vi áp dụng chi tiết (Điều 1)

• Cung cấp các nguyên tắc và hướng dẫn thực hành cụ thể về đảm bảo chất lượng (QA) và kiểm soát chất lượng (QC) đối với các phép phân tích tính chất vật lý và tổng hợp của nước.
• Các chỉ tiêu phân tích bao gồm nhưng không giới hạn ở: độ đục, độ màu, trị số pH, độ dẫn điện, tổng chất rắn lơ lửng (TSS), nhu cầu oxy hóa học (COD), nhu cầu oxy sinh hóa (BOD), và tổng cacbon hữu cơ (TOC).
• Tiêu chuẩn không thay thế cho các phương pháp phân tích cụ thể mà đóng vai trò là công cụ bổ trợ để kiểm soát sai số và đảm bảo tính khách quan của dữ liệu phân tích.

- Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Viện dẫn các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và tiêu chuẩn quốc tế (ISO) liên quan đến kỹ thuật lấy mẫu, bảo quản mẫu và các phương pháp phân tích chất lượng nước cơ bản.
• Các tài liệu viện dẫn là nền tảng bắt buộc để áp dụng đồng bộ với tiêu chuẩn này, đảm bảo rằng mọi quy trình từ thực địa đến phòng thí nghiệm đều tuân thủ một chuẩn mực thống nhất.

- Thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi (Điều 3)

• Đảm bảo chất lượng (QA): Toàn bộ các hoạt động có kế hoạch và hệ thống được thiết lập nhằm mang lại sự tin tưởng rằng dịch vụ phân tích đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chất lượng.
• Kiểm soát chất lượng (QC): Các kỹ thuật và hoạt động thực hành được sử dụng để đáp ứng các yêu cầu chất lượng, bao gồm việc đo lường và so sánh với các tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể.
• Độ chụm (Precision): Mức độ sát nhau giữa các kết quả thử nghiệm độc lập nhận được trong các điều kiện quy định.
• Độ đúng (Trueness): Mức độ sát nhau giữa giá trị trung bình của một số lượng lớn các kết quả thử nghiệm và giá trị thực hoặc giá trị tham chiếu được chấp nhận.
• Mẫu trắng (Blank sample): Mẫu không chứa chất phân tích, được sử dụng để xác định và kiểm soát các nguồn nhiễm bẩn trong quá trình phân tích.
• Biểu đồ kiểm soát (Control chart): Công cụ đồ thị dùng để theo dõi hiệu năng của phương pháp phân tích theo thời gian, giúp phát hiện sớm các xu hướng sai số hệ thống hoặc sai số ngẫu nhiên.

- Nguyên tắc chung về Đảm bảo và Kiểm soát chất lượng (Điều 4)

• Yêu cầu về năng lực của nhân sự thực hiện phân tích, bao gồm việc đào tạo định kỳ và đánh giá tay nghề thông qua các thử nghiệm mù hoặc mẫu chuẩn đối chứng.
• Kiểm soát nghiêm ngặt điều kiện môi trường phòng thí nghiệm (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng) để tránh ảnh hưởng đến các phép đo nhạy cảm như pH hay độ dẫn điện.
• Thiết lập quy trình hiệu chuẩn và bảo dưỡng định kỳ đối với các thiết bị đo lường chính như máy đo pH, máy đo độ đục, cân phân tích và tủ ủ BOD.
• Bắt buộc sử dụng các mẫu kiểm soát chất lượng (mẫu lặp, mẫu thêm, mẫu chuẩn) trong mỗi mẻ phân tích để đánh giá độ chụm và độ thu hồi của phép đo.
• Xây dựng và vận hành hệ thống tài liệu, hồ sơ kiểm soát chất lượng rõ ràng, cho phép truy xuất nguồn gốc dữ liệu khi có yêu cầu từ cơ quan quản lý hoặc khách hàng.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13448:2021 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Các phòng thử nghiệm được khuyến khích áp dụng ngay các hướng dẫn trong tiêu chuẩn này để nâng cao năng lực kỹ thuật và chuẩn bị cho các hoạt động đánh giá công nhận theo tiêu chuẩn ISO/IEC 17025.