Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13263-6:2020 về Phân bón - Phần 6: Xác định hàm lượng nhóm gibberellin bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, ban hành nhằm quy định phương pháp thử nghiệm đồng bộ và chính xác để xác định hàm lượng chất điều hòa sinh trưởng nhóm gibberellin trong các sản phẩm phân bón.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hàm lượng nhóm gibberellin (chủ yếu là Gibberellic acid - GA3) trong các loại phân bón vô cơ, phân bón hữu cơ và phân bón hỗn hợp bằng kỹ thuật sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC).
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các phòng thử nghiệm, cơ quan quản lý chất lượng, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh phân bón nhằm kiểm soát hàm lượng hoạt chất sinh học theo đúng công bố hợp quy.

Nguyên lý hoạt động của phương pháp thử nghiệm

Phương pháp dựa trên nguyên lý chiết tách nhóm gibberellin ra khỏi nền mẫu phân bón bằng dung môi thích hợp. Dịch chiết sau khi được làm sạch và lọc qua màng lọc chuyên dụng sẽ được bơm vào hệ thống sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Quá trình phân tách các cấu tử được thực hiện trên cột sắc ký pha đảo (C18) và được phát hiện bằng detector quang phổ tử ngoại (UV) ở bước sóng hấp thụ đặc trưng. Hàm lượng hoạt chất được tính toán định lượng dựa trên việc so sánh diện tích hoặc chiều cao pic của mẫu thử với đường chuẩn của chất chuẩn tinh khiết.

Yêu cầu về hóa chất, thuốc thử và thiết bị dụng cụ

• Chất chuẩn: Sử dụng chất chuẩn Gibberellic acid (GA3) có độ tinh khiết tối thiểu đạt 95% hoặc cấp độ chuẩn phân tích.
• Hóa chất và dung môi: Methanol và Acetonitrile đạt tiêu chuẩn dùng cho sắc ký lỏng (HPLC grade); nước cất siêu sạch hoặc nước khử ion; các acid như Acid phosphoric hoặc Acid formic để điều chỉnh pH của pha động.
• Thiết bị phân tích chính: Hệ thống máy HPLC được trang bị bơm cao áp, bộ phận tiêm mẫu (tự động hoặc bằng tay), detector tử ngoại (UV) hoặc detector mảng diod (DAD), cột sắc ký pha đảo C18 (kích thước hạt 5 µm hoặc tương đương).
• Thiết bị phụ trợ: Cân phân tích có độ chính xác đến 0,1 mg, máy lắc siêu âm, máy ly tâm tốc độ cao, bộ lọc màng có kích thước lỗ lọc 0,22 µm hoặc 0,45 µm để xử lý mẫu trước khi bơm vào máy.

Quy trình tiến hành xác định hàm lượng gibberellin

• Chuẩn bị dung dịch chuẩn: Tiến hành cân và hòa tan chất chuẩn GA3 trong dung môi phù hợp để xây dựng dãy dung dịch chuẩn làm việc với các nồng độ kế tiếp nhau, phục vụ cho việc lập đường chuẩn tuyến tính.
• Xử lý và chiết xuất mẫu thử: Cân chính xác một lượng mẫu phân bón đã được đồng nhất hóa. Thêm dung môi chiết thích hợp, thực hiện quá trình lắc cơ học hoặc xử lý bằng bể siêu âm để giải phóng hoàn toàn hoạt chất gibberellin khỏi liên kết với các thành phần khác trong phân bón. Tiến hành ly tâm hoặc lọc lấy phần dịch trong suốt.
• Vận hành hệ thống HPLC: Thiết lập các thông số tối ưu cho hệ thống sắc ký bao gồm tốc độ dòng pha động, nhiệt độ cột, bước sóng phát hiện (thường cài đặt từ 206 nm đến 210 nm). Tiến hành bơm lần lượt dung dịch chuẩn và dung dịch mẫu thử vào hệ thống để ghi nhận sắc ký đồ.

Tính toán kết quả và độ tin cậy của phép thử

• Công thức tính toán: Hàm lượng nhóm gibberellin trong mẫu phân bón được tính toán tự động hoặc thủ công dựa trên phương trình hồi quy tuyến tính của đường chuẩn, có tính đến các hệ số pha loãng và khối lượng mẫu cân ban đầu.
• Biểu thị kết quả: Kết quả phân tích cuối cùng được biểu thị dưới dạng phần trăm khối lượng (%) hoặc miligam trên kilôgam (mg/kg).
• Kiểm soát chất lượng: Phép thử chỉ được công nhận khi độ lệch chuẩn tương đối (RSD) của các lần bơm lặp lại dung dịch chuẩn và mẫu thử nằm trong giới hạn cho phép của tiêu chuẩn. Sai lệch giữa hai lần xác định song song trên cùng một mẫu không được vượt quá trị số quy định để đảm bảo tính lặp lại và độ tái lập của phương pháp.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13263-6:2020 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, trở thành căn cứ kỹ thuật pháp lý quan trọng trong hoạt động kiểm tra chất lượng phân bón tại Việt Nam.