Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12390:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 8589:2007) do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F12 Phân tích cảm quan biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này đưa ra những hướng dẫn mang tính nguyên tắc và kỹ thuật chi tiết về việc thiết kế các phòng thử nghiệm chuyên dụng phục vụ cho hoạt động phân tích cảm quan sản phẩm.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

TCVN 12390:2018 áp dụng đối với tất cả các tổ chức, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các phòng thí nghiệm thực hiện việc đánh giá cảm quan đối với các loại sản phẩm khác nhau (bao gồm thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, hóa chất tiêu dùng, dệt may...). Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu thiết kế cho một hệ thống phòng thử nghiệm hoàn chỉnh, bao gồm khu vực thử nghiệm (buồng thử cá nhân và khu vực thảo luận nhóm), khu vực chuẩn bị mẫu, khu vực văn phòng và các khu vực phụ trợ. Ngoài ra, tiêu chuẩn cũng hướng dẫn cách thiết kế đối với các phòng thử nghiệm có tính chất tạm thời hoặc phòng thử nghiệm di động.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Xác định mục tiêu tối cao của việc thiết kế phòng thử nghiệm cảm quan là tạo ra một môi trường được kiểm soát nghiêm ngặt, nhằm giảm thiểu tối đa các yếu tố gây nhiễu từ bên ngoài có thể ảnh hưởng đến sự tập trung và phán đoán của người thử.
• Quy định rõ cấu trúc không gian tối thiểu cần có của một cơ sở thử nghiệm cảm quan tiêu chuẩn, bao gồm sự phân tách vật lý giữa các khu vực chức năng khác nhau.
• Mở rộng phạm vi hướng dẫn cho cả các mô hình phòng thử nghiệm không cố định (di động hoặc tạm thời) để đảm bảo tính linh hoạt trong thực tế áp dụng.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Tiêu chuẩn này viện dẫn trực tiếp đến TCVN 11182 (ISO 5492) về Phân tích cảm quan - Thuật ngữ và định nghĩa. Việc áp dụng các thuật ngữ chuẩn hóa là bắt buộc để đảm bảo tính đồng bộ, nhất quán trong việc hiểu, thiết kế và vận hành phòng thử nghiệm cảm quan.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

• Áp dụng toàn bộ hệ thống thuật ngữ chuyên ngành được quy định trong TCVN 11182 (ISO 5492).
• Làm rõ các khái niệm cốt lõi liên quan trực tiếp đến không gian vật lý của phòng thử nghiệm như: buồng thử cá nhân (booth), khu vực chuẩn bị mẫu (preparation area), người thử (assessor), hội đồng cảm quan (panel), và người quản lý phòng thử nghiệm (panel leader).

Điều 4: Nguyên tắc thiết kế chung

• Mục đích thiết kế: Phòng thử nghiệm phải được thiết kế sao cho các phép đánh giá cảm quan được tiến hành trong các điều kiện không đổi và có thể kiểm soát được. Thiết kế phải hạn chế tối đa các tác động tâm lý (như sự định kiến, sự phân tâm do nhìn thấy mẫu trước) và các tác động sinh lý (như sự mệt mỏi khứu giác, vị giác do môi trường không khí không sạch) đối với người thử.
• Sự tách biệt vật lý giữa các khu vực: Đây là nguyên tắc bắt buộc. Khu vực chuẩn bị mẫu và khu vực thử nghiệm phải hoàn toàn tách biệt. Người thử không được phép đi qua khu vực chuẩn bị mẫu hoặc quan sát quá trình chuẩn bị mẫu để tránh việc hình thành các định kiến trước khi thử nghiệm. Lối đi của người thử và lối vận chuyển mẫu phải được bố trí độc lập và khoa học.
• Kiểm soát các yếu tố môi trường: Thiết kế phòng thử nghiệm phải đảm bảo khả năng kiểm soát chặt chẽ các thông số vật lý bao gồm: nhiệt độ (duy trì ổn định), độ ẩm tương đối, hệ thống thông gió và lọc khí (đảm bảo không khí sạch, không có mùi lạ và áp suất dương nhẹ ở phòng thử để tránh mùi từ phòng chuẩn bị mẫu tràn sang), hệ thống chiếu sáng (ánh sáng khuếch tán, không bóng bóng, có khả năng điều chỉnh màu sắc ánh sáng khi cần che giấu sự khác biệt về màu sắc của sản phẩm), và kiểm soát tiếng ồn (cách âm tốt để người thử không bị phân tâm).
• Tính tiện dụng và an toàn: Bố cục của phòng thử nghiệm phải tối ưu hóa quy trình di chuyển của nhân viên và người thử, dễ dàng vệ sinh, khử trùng. Vật liệu xây dựng và trang thiết bị nội thất phải là loại không tỏa mùi, không bám bẩn và không phản ứng hóa học với các chất thử. Đồng thời, thiết kế phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định hiện hành về an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy và thoát hiểm khẩn cấp.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12390:2018 có hiệu lực thi hành kể từ ngày được công bố. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là khuôn mẫu kỹ thuật quan trọng giúp các tổ chức thiết kế mới hoặc cải tạo các phòng thử nghiệm cảm quan hiện có đạt tiêu chuẩn quốc tế, phục vụ đắc lực cho công tác kiểm soát chất lượng và nghiên cứu phát triển sản phẩm.