Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11678:2016

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11678:2016 quy định phương pháp phân tích hóa lý hiện đại nhằm xác định chính xác hàm lượng của ba khoáng chất thiết yếu bao gồm canxi, magie và phospho trong phomat và các sản phẩm phomat chế biến. Việc kiểm soát các chỉ tiêu này đóng vai trò quan trọng trong đánh giá chất lượng dinh dưỡng, tính pháp lý và độ an toàn của sản phẩm thực phẩm trên thị trường Việt Nam.

Điều 1: Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này quy định chi tiết các phương pháp thử nghiệm cụ thể để xác định hàm lượng các chất khoáng trong phomat:

• Áp dụng cho tất cả các loại phomat thương mại, bao gồm phomat cứng, bán cứng, phomat mềm, phomat tươi và các loại phomat chế biến sẵn.
• Xác định đồng thời hoặc riêng rẽ hàm lượng của ba nguyên tố: Canxi (Ca), Magie (Mg) và Phospho (P) trong cùng một mẫu thử.
• Phương pháp này được thiết kế nhằm phục vụ công tác kiểm tra chất lượng định kỳ, thanh tra an toàn thực phẩm và nghiên cứu phát triển sản phẩm sữa.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn liên quan

Để đảm bảo tính chính xác và thống nhất trong quá trình thực hiện phép thử, tiêu chuẩn yêu cầu áp dụng kết hợp với các tài liệu viện dẫn quan trọng sau:

• Các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế về hướng dẫn lấy mẫu sữa và sản phẩm sữa (như TCVN 6400 hoặc ISO 707), nhằm đảm bảo mẫu thử nghiệm mang tính đại diện cao nhất cho toàn bộ lô hàng.
• Các tiêu chuẩn về chất lượng nước dùng trong phòng thử nghiệm phân tích (đặc biệt là yêu cầu sử dụng nước cất loại 1 hoặc loại 2 theo TCVN 4851 hoặc ISO 3696) để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm bẩn khoáng chất từ môi trường ngoại cảnh.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa chuyên ngành

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa về hàm lượng các chất cần xác định trong mẫu phomat:

• Hàm lượng canxi trong phomat: Là phần khối lượng của nguyên tố canxi được xác định theo quy trình quy định trong tiêu chuẩn này, thông thường được biểu thị bằng phần trăm khối lượng (%) hoặc miligam trên kilogam (mg/kg).
• Hàm lượng magie trong phomat: Là phần khối lượng của nguyên tố magie được xác định bằng phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử, biểu thị bằng phần trăm khối lượng (%) hoặc miligam trên kilogam (mg/kg).
• Hàm lượng phospho trong phomat: Là phần khối lượng của nguyên tố phospho được xác định bằng phương pháp đo màu quang phổ, biểu thị bằng phần trăm khối lượng (%) hoặc miligam trên kilogam (mg/kg).

Điều 4: Nguyên tắc của các phương pháp thử nghiệm

Tiêu chuẩn phân tách rõ ràng nguyên tắc kỹ thuật cho từng công đoạn xử lý và đo đạc mẫu thử:

• Nguyên tắc vô cơ hóa mẫu (chuẩn bị dung dịch thử): Mẫu phomat ban đầu được tiến hành tro hóa khô trong lò nung ở nhiệt độ kiểm soát nghiêm ngặt (khoảng từ 500 độ C đến 550 độ C), hoặc phân hủy ướt bằng hỗn hợp axit mạnh (axit nitric và axit clohydric). Quá trình này giúp phá hủy hoàn toàn các liên kết hữu cơ phức tạp, chuyển hóa canxi, magie và phospho về dạng các ion tự do hòa tan hoàn toàn trong dung dịch axit loãng.
• Nguyên tắc xác định Canxi và Magie (Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử - AAS): Dung dịch mẫu sau khi vô cơ hóa được phun trực tiếp vào ngọn lửa của máy quang phổ hấp thụ nguyên tử. Tiến hành đo độ hấp thụ bức xạ của các nguyên tử tự do ở bước sóng đặc trưng cực đại (422,7 nm đối với canxi và 285,2 nm đối với magie). Để triệt tiêu sự ảnh hưởng nhiễu hóa học từ các ion khác (đặc biệt là ion phosphat cản trở phép đo canxi), một lượng chất giải phóng thích hợp như muối lantan hoặc stronti sẽ được bổ sung vào dung dịch trước khi đo.
• Nguyên tắc xác định Phospho (Phương pháp đo màu): Phospho trong dung dịch mẫu sau khi xử lý được cho phản ứng với thuốc thử amoni molybdat để tạo thành phức chất phosphomolybdat. Phức chất này tiếp tục được khử bằng chất khử phù hợp (như axit ascorbic hoặc natri sulfit) để tạo thành phức chất màu xanh molybden (molybdenum blue) đặc trưng. Tiến hành đo mật độ quang (độ hấp thụ) của dung dịch màu xanh này bằng máy quang phổ ở bước sóng cực đại khoảng 820 nm, từ đó tính toán ra hàm lượng phospho dựa trên đường chuẩn đã thiết lập trước đó.