Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10524:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 4081:2016) do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 45 Cao su và sản phẩm cao su biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với ống mềm và ống cao su có hoặc không có gia cường bằng sợi dệt, được sử dụng trong hệ thống làm mát của động cơ đốt trong dùng cho xe cơ giới và các ứng dụng động cơ tĩnh tại.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng trực tiếp cho các nhà sản xuất phụ tùng cao su, các đơn vị thử nghiệm chất lượng và các doanh nghiệp lắp ráp, chế tạo động cơ. Phạm vi điều chỉnh cụ thể bao gồm:

• Các loại ống mềm và ống cao su dẫn nước làm mát hoặc chất chống đông trong hệ thống tuần hoàn của động cơ đốt trong.
• Các sản phẩm ống cao su có đường kính trong định mức từ 3 mm đến 120 mm.
• Các hệ thống ống làm mát hoạt động dưới áp suất khí quyển hoặc áp suất làm việc tăng cường trong khoang động cơ của xe du lịch, xe tải, máy nông nghiệp và các thiết bị động lực khác.
• Tiêu chuẩn không áp dụng cho các loại ống dẫn nhiên liệu, ống dẫn dầu bôi trơn hoặc các đường ống truyền dẫn khí nén áp suất cao.

Tài liệu viện dẫn kỹ thuật cốt lõi

Để đảm bảo tính chính xác khi áp dụng và thử nghiệm theo TCVN 10524:2018, các tiêu chuẩn viện dẫn sau đây là bắt buộc phải tham chiếu:

• TCVN 1592 (ISO 23529) về quy trình chuẩn bị, điều hòa và đo kích thước các mẫu thử cao su vật lý.
• ISO 37 về phương pháp xác định tính chất ứng suất-giãn dài khi kéo của cao su lưu hóa.
• ISO 188 về phương pháp thử nghiệm lão hóa nhanh và độ bền chịu nhiệt của vật liệu cao su.
• ISO 1402 về phương pháp thử áp suất thủy tĩnh đối với ống mềm và cụm ống cao su.
• ISO 1817 về phương pháp xác định mức độ ảnh hưởng của các chất lỏng hóa chất và chất làm mát lên bề mặt cao su.
• ISO 4671 về phương pháp đo kích thước hình học của ống và cụm ống mềm.

Thuật ngữ và định nghĩa quan trọng

Tiêu chuẩn đưa ra hệ thống thuật ngữ chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu trong thiết kế và kiểm định chất lượng:

• Ống cao su (tubing): Sản phẩm cao su dạng ống tròn, rỗng ruột, không có lớp sợi gia cường bên trong cấu trúc thành ống.
• Ống mềm cao su (hose): Sản phẩm dạng ống bao gồm tối thiểu một lớp lót cao su bên trong, một hoặc nhiều lớp sợi dệt gia cường chịu lực và một lớp bọc bảo vệ bằng cao su ở ngoài cùng.
• Lớp lót (lining): Lớp vật liệu cao su trong cùng tiếp xúc trực tiếp với môi chất làm mát, có đặc tính chống thấm và kháng hóa chất cao.
• Lớp bọc (cover): Lớp cao su ngoài cùng có nhiệm vụ bảo vệ toàn bộ cấu trúc ống khỏi các tác động cơ học, dầu mỡ rò rỉ và nhiệt độ cao trong khoang động cơ.

Phân loại ống và ống mềm hệ thống làm mát

Dựa trên giới hạn nhiệt độ vận hành liên tục và khả năng chống suy giảm chất lượng do dòng điện hóa (ECD), tiêu chuẩn phân chia sản phẩm thành các nhóm rõ rệt:

• Phân loại theo nhiệt độ làm việc tối đa:
  • Loại 1 (Type 1): Nhiệt độ vận hành liên tục từ -40 độ C đến 100 độ C (nhiệt độ đỉnh tức thời lên đến 125 độ C).
  • Loại 2 (Type 2): Nhiệt độ vận hành liên tục từ -40 độ C đến 125 độ C (nhiệt độ đỉnh tức thời lên đến 150 độ C).
  • Loại 3 (Type 3): Nhiệt độ vận hành liên tục từ -40 độ C đến 150 độ C (nhiệt độ đỉnh tức thời lên đến 175 độ C).
  • Loại 4 (Type 4): Nhiệt độ vận hành liên tục từ -40 độ C đến 175 độ C (nhiệt độ đỉnh tức thời lên đến 200 độ C).
  • Loại 5 (Type 5): Nhiệt độ vận hành liên tục từ -40 độ C đến trên 175 độ C (thường yêu cầu sử dụng vật liệu cao su silicon đặc biệt).
• Phân loại theo khả năng chống suy giảm điện hóa (ECD):
  • Hạng D1 (Class D1): Các loại ống có khả năng chống suy giảm điện hóa cực cao, ngăn ngừa hiện tượng nứt gãy vi mô do dòng điện rò rỉ giữa các khớp nối kim loại.
  • Hạng D2 (Class D2): Các loại ống có khả năng chống suy giảm điện hóa ở mức độ trung bình hoặc tiêu chuẩn.

Hiệu lực thi hành

TCVN 10524:2018 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành công bố. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là căn cứ kỹ thuật pháp lý quan trọng để kiểm soát chất lượng phụ tùng cao su nhập khẩu và sản xuất trong nước, đảm bảo an toàn vận hành cho các phương tiện giao thông đường bộ tại Việt Nam.