Công văn 5874/TCHQ-TXNK do Tổng cục Hải quan ban hành là văn bản chỉ đạo nghiệp vụ quan trọng nhằm tăng cường kiểm tra, giám sát và ngăn chặn các hành vi gian lận xuất xứ, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại. Trong bối cảnh xu hướng bảo hộ thương mại toàn cầu gia tăng, Việt Nam đối mặt với nguy cơ bị lợi dụng làm điểm trung chuyển hàng hóa bất hợp pháp để xuất khẩu sang các nước thứ ba nhằm lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại.

Bối cảnh và mục đích cảnh báo lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại

Tổng cục Hải quan nhận định xu hướng áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại (thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ) từ các quốc gia nhập khẩu lớn như Mỹ, EU đối với hàng hóa từ các nước khác đang diễn biến phức tạp. Điều này dẫn đến nguy cơ cao các doanh nghiệp nước ngoài tìm cách chuyển tải bất hợp pháp hàng hóa vào Việt Nam, giả mạo xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu sang các thị trường này nhằm lẩn tránh thuế. Mục đích của văn bản là bảo vệ uy tín hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam và bảo vệ các doanh nghiệp sản xuất chân chính trong nước.

Các dấu hiệu gian lận và lẩn tránh trọng điểm được cảnh báo

Công văn chỉ rõ các phương thức, thủ đoạn gian lận phổ biến mà cơ quan hải quan các cấp cần đặc biệt lưu ý:

• Nhập khẩu linh kiện thô để lắp ráp đơn giản: Doanh nghiệp nhập khẩu đầy đủ hoặc gần như đầy đủ các bộ phận, linh kiện từ nước ngoài (chủ yếu là các nước đang bị áp thuế phòng vệ thương mại), sau đó chỉ thực hiện các công đoạn gia công, lắp ráp đơn giản tại Việt Nam không đủ điều kiện để chuyển đổi mã số hàng hóa (HS) hoặc tỷ lệ hàm lượng giá trị gia tăng nội địa theo quy định nhưng vẫn khai báo xuất xứ Việt Nam.
• Sự tăng trưởng xuất nhập khẩu bất thường: Kim ngạch nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện từ một số thị trường tăng đột biến, đồng thời kim ngạch xuất khẩu thành phẩm sang các thị trường lớn cũng tăng mạnh tương ứng trong một thời gian ngắn, vượt quá năng lực sản xuất thực tế của các doanh nghiệp trong nước.
• Giả mạo nhãn mác và chứng nhận xuất xứ (C/O): Hàng hóa được sản xuất hoàn chỉnh ở nước ngoài nhưng khi nhập khẩu vào Việt Nam hoặc khi xuất khẩu đi nước thứ ba đã được dán nhãn "Made in Vietnam" hoặc sử dụng chứng nhận xuất xứ Việt Nam giả mạo.

Các nhóm mặt hàng có nguy cơ gian lận cao

Tổng cục Hải quan yêu cầu tập trung kiểm tra, giám sát đối với các nhóm mặt hàng trọng điểm có kim ngạch xuất nhập khẩu biến động bất thường hoặc đang bị các nước áp thuế phòng vệ thương mại cao, bao gồm:

• Sắt, thép và các sản phẩm từ sắt thép (đặc biệt là thép cuộn, thép mạ, ống thép).
• Nhôm và các sản phẩm bằng nhôm.
• Sản phẩm điện tử, máy vi tính, thiết bị gia dụng và linh kiện đi kèm.
• Gỗ và các sản phẩm từ gỗ (như ván ép, tủ gỗ).
• Dệt may, da giày và các sản phẩm xơ sợi dệt.
• Tấm pin năng lượng mặt trời.

Các biện pháp kiểm soát và xử lý của cơ quan Hải quan

Để chủ động ngăn chặn tình trạng này, Tổng cục Hải quan chỉ đạo các Cục Hải quan tỉnh, thành phố triển khai đồng bộ các giải pháp nghiệp vụ sau:

• Tăng cường công tác thu thập thông tin và phân tích rủi ro: Thường xuyên theo dõi số liệu thống kê xuất nhập khẩu để phát hiện kịp thời các dấu hiệu tăng trưởng đột biến. Lập danh sách các doanh nghiệp có rủi ro cao về gian lận xuất xứ để đưa vào diện quản lý, kiểm tra trọng điểm.
• Siết chặt quy trình kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa: Đối với các lô hàng xuất khẩu đi các thị trường lớn có áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, công chức hải quan phải kiểm tra kỹ hồ sơ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu cấu thành sản phẩm. Thực hiện kiểm tra thực tế hàng hóa khi có nghi ngờ về nhãn mác, bao bì hoặc tính xác thực của xuất xứ.
• Đẩy mạnh công tác kiểm tra sau thông quan: Tập trung thanh tra, kiểm tra tại trụ sở doanh nghiệp đối với các đơn vị sản xuất, xuất khẩu các mặt hàng thuộc danh mục cảnh báo rủi ro. Kiểm tra năng lực sản xuất thực tế, máy móc thiết bị, nhân công và chứng từ mua bán nguyên liệu đầu vào để xác định doanh nghiệp có thực sự sản xuất hay chỉ thực hiện hành vi gian lận xuất xứ.
• Phối hợp liên ngành chặt chẽ: Tăng cường trao đổi thông tin với Bộ Công Thương, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) để xác minh tính hợp pháp của các Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) được cấp cho doanh nghiệp; đồng thời kiến nghị thu hồi C/O nếu phát hiện vi phạm.

Ý nghĩa của việc thực hiện Công văn 5874/TCHQ-TXNK

Việc triển khai quyết liệt các nội dung tại Công văn 5874/TCHQ-TXNK đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ uy tín của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam trên trường quốc tế. Hành động này giúp ngăn ngừa nguy cơ các nước nhập khẩu áp đặt biện pháp trừng phạt thương mại mang tính tập thể lên toàn bộ ngành hàng của Việt Nam, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các doanh nghiệp sản xuất chân chính trong nước và duy trì môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh.